Πώς αλλάζει η άσχημη συμπεριφορά ενός παιδιού; (Σύστημα συνεπειών: Επιβράβευση και τιμωρία)

Πόσες φορές αισθανθήκατε αβοήθητοι σε καταστάσεις, όπου επαναλαμβάνετε για πολλοστή φορά στο παιδί σας, ότι η συμπεριφορά του σας ενοχλεί και αυτό σαν απάντηση να πεισμώνει ακόμη περισσότερο ξεσπώντας είτε σε γέλια, είτε σε κλάματα είτε σε φωνές;

Πόσες φορές πιάσατε τον εαυτό σας να θυμώνει και να φωνάζει;

Πόσες φορές βάλατε τιμωρίες τις οποίες μετά από λίγο ξεχάσατε;

Ποιος είναι ο ιδανικός τρόπος αντίδρασης σε τέτοιες καταστάσεις;

Πώς μπορείτε να αλλάξετε την άσχημη συμπεριφορά του παιδιού σας;

Η αλλαγή της παιδικής συμπεριφοράς μπορεί να πραγματοποιηθεί ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα:

  • Παρατηρούμε την προβληματική συμπεριφορά που επιθυμούμε να αλλάξει.
  • Παρατηρούμε σε ποιες περιπτώσεις εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά.
  • Παρατηρούμε σε ποιες περιπτώσεις ΔΕΝ εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά.
  • Ανακαλύπτουμε τον λόγο της προβληματικής συμπεριφοράς (για παράδειγμα το παιδί θέλει να τραβήξει την προσοχή μας…).
  • Βρίσκουμε κατάλληλη εναλλακτική για την προβληματική συμπεριφορά, η οποία είναι θετική, αλλά εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό. Αν η θετική συμπεριφορά που θα αντικαταστήσει την αρνητική, δεν εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό, τότε το παιδί δεν θα την υιοθετήσει.
  • Μιλάμε με το παιδί.

Για παράδειγμα, αν το παιδί κατά τη διάρκεια του φαγητού χοροπηδάει, σηκώνεται, δεν τρώει, χορεύει κ.α. είναι απαραίτητο να τσεκάρετε κατά πόσο επιθυμεί εκείνη τη στιγμή να τραβήξει την προσοχή σας. Αν όντως συμβαίνει αυτό, πρέπει να του προσφέρετε έναν όμορφο και θετικό τρόπο να το πετύχει. Μπορείτε να του πείτε πως αν ηρεμήσει, θα του επιτρέψετε μετά το φαγητό να σας τραγουδήσει, να σας χορέψει κ.α.

Πώς πρέπει να γίνει η συζήτηση με το παιδί;

Αρχικά, σημαντικό είναι να μην γίνεται σε κατάσταση έντασης και θυμού, διότι υπό τέτοια συναισθηματική κατάσταση ο γονιός δεν είναι ήρεμος και δεν λειτουργεί έξυπνα.

Για παράδειγμα, πάνω στον θυμό του μπορεί να βάλει μία τιμωρία την οποία αργότερα που θα είναι πιο ήρεμος, να ακυρώσει από μόνος του.

Ήρεμα καθίστε με το παιδί και πείτε του:

  • Με ποιον τρόπο ΔΕΝ θέλετε να συμπεριφέρεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις.
  • Προτείνετέ του εναλλακτικές συμπεριφορές που θεωρούνται σωστές.
  • Συμφωνείστε με το παιδί ένα σύστημα συνεπειών, το οποίο θα έχει στόχο να μειώσει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά και θα ενισχύσει την επιθυμητή.

Δεν είναι αρκετό να πούμε στο παιδί «ΟΧΙ», «ΣΤΑΜΑΤΑ», «ΜΗΝ ΤΟ ΚΑΝΕΙΣ», κ.α. Είναι απαραίτητο να του πούμε σε κάθε περίπτωση τι ΜΠΟΡΕΙ και τι ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ να κάνει.

Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι, σαφείς και να μιλάμε συγκεκριμένα.

Παραδείγματα λάθος συμπεριφοράς γονιών απέναντι στα παιδιά:

«Σταμάτα να μιλάς γιατί τώρα παρακολουθώ κάτι στην τηλεόραση!»

«Δεν μπορείς να τσιρίζεις όταν δεν γίνεται αυτό που θέλεις!»

Ο συγκεκριμένος τρόπος είναι λάθος, γιατί αναφέρεται μόνο στο τι δεν μπορεί να κάνει το παιδί και όχι στο τι μπορεί να κάνει.

Παράδειγμα καλής και «έξυπνης» συμπεριφοράς των γονιών απέναντι στα παιδιά:

«Όταν μπούμε στο σούπερ μάρκετ, δεν μπορείς να τρέχεις εδώ και εκεί και να πειράζεις τα πράγματα στα ράφια. Μπορείς να κάθεσαι ήσυχα δίπλα στη μαμά και στον μπαμπά και να ρωτάς για ότι σου τραβάει την προσοχή από αυτά που βλέπεις. Κι εμείς θα σου απαντάμε. Αν τηρήσεις τη συμφωνία, θα διαλέξεις από το μαγαζί κάτι που σου αρέσει και στο τέλος θα το αγοράσουμε. Αν όμως δεν τηρήσεις τη συμφωνία, την επόμενη φορά δεν θα έρθεις μαζί μας».

Ο συγκεκριμένος τρόπος είναι σωστός, γιατί αναφέρεται και στο τι δεν μπορεί να κάνει το παιδί, αλλά και στο τι μπορεί να κάνει.

Σύστημα συνεπειών: Τιμωρία και επιβράβευση

Οι επιβραβεύσεις λειτουργούν ως μέσο επικράτησης και ενίσχυσης της επιθυμητής συμπεριφοράς. Οι τιμωρίες από την άλλη, ως μέσο μείωσης της ανεπιθύμητης.

Μία από τις πιο συχνές καταστάσεις, είναι να βάζει ο θυμωμένος γονιός μία πολύ αυστηρή τιμωρία στο παιδί, την οποία αργότερα που ηρεμεί να ακυρώνει ο ίδιος. Πρώτον, γιατί και ο ίδιος νιώθει άσχημα και καταλαβαίνει ότι πάνω στον θυμό του υπερέβαλε. Δεύτερον, γιατί τα παιδιά συχνά εκμεταλλεύονται την αγάπη και τη συναισθηματική κατάσταση των γονιών τους δημιουργώντας τους ενοχές.

Πάντα σκεφτόμαστε την τιμωρία που θα δεχτεί το παιδί όσο βρισκόμαστε σε ήρεμη συναισθηματική κατάσταση και ποτέ εν βρασμώ ψυχής.

Οι επιβραβεύσεις και οι τιμωρίες πρέπει να είναι πάντα καθορισμένες και συμφωνημένες με το παιδί από πριν. Οι τιμωρίες για τις οποίες δεν είχε προειδοποιηθεί νωρίτερα το παιδί είναι άτοπες, παράλογες και δεν φέρνουν κανένα αποτέλεσμα. Μόνο όταν είναι συμφωνημένες από πριν, το παιδί μπορεί να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του.

Την ώρα που ανακοινώνει ο γονιός στο παιδί ότι η συμπεριφορά του ήταν λάθος και ότι θα ακολουθήσει η συμφωνημένη τιμωρία είναι σημαντικό να είναι ήρεμος και να μην περιέχει η φωνή  και η έκφρασή του θυμό. Η ανακοίνωση: «Ξέρεις ότι είσαι τιμωρία για τη συμπεριφορά σου αυτή» με σοβαρό και ήρεμο ύφος είναι αρκετή. Μπορεί και να συνοδεύεται από την παρακάτω δήλωση: «Λυπάμαι πολύ που επέλεξες να φερθείς με αυτόν τον τρόπο. Ήξερες πολύ καλά από την αρχή ποιο θα είναι το αποτέλεσμα». Έτσι, με λίγα λόγια ένα προκαθορισμένο σύστημα επιβράβευσης και τιμωρίας προστατεύει τη σχέση γονέα και παιδιού από εντάσεις, φωνές, θυμό και φυσικά ενοχές.

Η σωματική τιμωρία δεν θεωρείται για κανέναν λόγο σωστή! Μπορεί να διακόπτει στιγμιαία τη λάθος συμπεριφορά του παιδιού, μακροπρόθεσμα όμως λειτουργεί μόνο αρνητικά.

Το παιδί πέρα από το ότι κακοποιείται σωματικά αλλά και ψυχικά, μαθαίνει ότι η βία και το ξύλο αποτελούν αποδεκτό τρόπο επίλυσης των προβλημάτων.

Υπάρχει η άποψη ότι η σωματική βία είναι αποδεκτή μόνο στις περιπτώσεις όπου κάποια συμπεριφορά του παιδιού αποτελεί κίνδυνο για την σωματική του ακεραιότητα. Για παράδειγμα κάποιοι χτυπάνε το χέρι του παιδιού, την ώρα που πάει να πειράξει την πρίζα.

Ούτε και αυτό όμως είναι σωστό. Και σε αυτές τις περιπτώσεις είναι καλύτερα να το απομακρύνουμε από τον κίνδυνο και να πάρουμε προφυλάξεις (για παράδειγμα ασφάλειες για τις πρίζες), από το να πονέσουμε το παιδί.

Πολύ σημαντικό είναι το σύστημα συνεπειών να είναι και ανάλογο της ηλικίας και των ενδιαφερόντων του παιδιού.

Πολλοί γονείς πάνω στον θυμό τους για τη συμπεριφορά του παιδιού βάζουν τιμωρίες μεγάλης διάρκειας. Το παιδί που τιμωρείται για 10 μέρες είτε θα ξεχάσει μέσα σε αυτό το διάστημα τον λόγο της τιμωρίας, είτε θα συνηθίσει. Και αυτό διότι η έννοια του χρόνου διαφέρει στο παιδί και στον ενήλικα. Η τιμωρία πρέπει να είναι δραστική και να μην υπερβαίνει τις 2 μέρες.

Επίσης, σημαντικό είναι οι συνέπειες να ακολουθούν άμεσα τις πράξεις του παιδιού. Να συμβαίνουν δηλαδή χρονικά αμέσως μετά την σωστή ή λάθος συμπεριφορά. Απειλές όπως: «Θα δεις τι έχει να γίνει όταν έρθω στο σπίτι» ή «Μόλις γυρίσει ο μπαμπάς από τη δουλειά θα δεις!», δεν φέρνουν αποτελέσματα.

Τον σπουδαιότερο ρόλο στο να σταματήσει το παιδί τη λάθος συμπεριφορά είναι να υπάρχει από τη μεριά των γονιών συνέπεια ως προς το σύστημα συνεπειών. Αν οι ίδιοι δεν είστε σταθεροί και συνεπείς, πώς περιμένετε να δείτε αλλαγή; Τέλος, μην ξεχνάτε να παρατηρείτε και να επιβραβεύετε την παραμικρή θετική αλλαγή στη συμπεριφορά του παιδιού!

Παραδείγματα επιβράβευσης ανάλογα με την ηλικία

Προσχολική ηλικία

  • Διάβασμα παραμυθιού πριν τον ύπνο
  • Έξοδος με όλη την οικογένεια για πίτσα
  • Διασκεδαστικό μπάνιο με πολύ αφρό και λαστιχένια παιχνίδια μέσα στη μπανιέρα
  • Βόλτα στον ζωολογικό κήπο

6-12 ετών

  • Παιχνίδι με φίλους
  • Χρήση υπολογιστή ή τάμπλετ
  • Παρακολούθηση παιδικής ταινίας
  • Έξοδος σε λούνα παρκ

Εφηβεία

  • Έξοδος σε κινηματογράφο με φίλους
  • Παράταση χρόνου για να πάει για ύπνο
  • Να κοιμηθεί το Σάββατο σε κάποιον φίλο
  • Χρήση κινητού περισσότερη ώρα
error: ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή (ολική ή μερική) του περιεχομένου του ιστότοπου www.thelifemaniacs.gr με οποιανδήποτε τρόπο, όπως: ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη. Σύμφωνα με το Ν. 2121/1993 και τους κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύον στην Ελλάδα.